سد گتوند ومشکلات وراه حل آنها

سد گتوند و مسایل و مشکلات آن نویسنده :جعفر ناظم رعایا .

در حدود 50 سال پیش که رژیم سابق ایران میخواست کشور را به پشت دروازههای تمدن برساندموضوع انجام تحقیقا ت وتنظیم طرحهای لازم برا ی بهر ه گیری علمی و صنعتی آبها رودها واراضی حاصلخیز نیمة جنوبی کشور را که عمدتا به خلیج فارس میریخت و به هدر میرفت واراضی نیز عدتا لم یزرع بودند به کارشناسان خارجی و ظاهراً یک پیمانکار ایرانی( در سایه ) واگذار کرد که به مدت 10 سال بطول انجامید ونهایتا نتیجه را به دولت اعلام کردند که مبنای ایجاد سدهای رودخانه کارون میباشد از جمله تعریفاتی که آن کارشناسان برای تو چیه عملیات خود میکردند این بود که: غنای حوزه آبخیز دره کارون همانند در ه تنسی در آمریکاست که میتواند بخش جنوبی ایران را کاملاً پیشرفته و آباد کند و کل ایران را با تولیدات کشاورزی و نیروی برق آبی تغذیه نماید وبرمبنا ی تحثیثات کارشناسان خارجی احداث سدها آغاز گردید که تکمیل آنها در نظام جمهوری اسلامی ایران انجام شد و آخرین آنها سد گتوند میباشد که اکنون مانند یک غده چرکین گلو گاه جنوب را بسته وجریان آبرا آلوده و غیرقابل انتفاع کرده است . توضیح اینکه در حوزه آبخیزکارون اراضی مسجد سلیمان تا لالی را عمدتاً رسوبات گچی و نمک تشکیل میدهد و روان آبهای فصلی گچ آلوده و چشم سارهای دایمی که مخصوصاً از زیر پل مسجد سلیمان به لالی در محل گدار شاه به پایین به کارون میریزد عمدتاً بسیار شور و دارای املاح فراوان میباشند که این مشکل در شرایط قبل از ایجاد سدها که آب کافی در کارون جریان داشت برای آشامیدن و مصارف مختصر کشاورزی که در شوشتر به صورت سنتی و در کنارههای پایین با پمپاژ انجام میشد تأثیر چندان نا مساعدی نداشت ا ما به تدریج که سدها وتونلها ایجاد گردید و مردم ساکن جوزه های سر چشمه ها و گوهپایه های مناطق آبخیز کارون به تدریج افزایش یافته وحتیالمقدور به برداشت آب برای مصارف کشاورزی ابی و غیران روی آوردند ازآب اوری(دبی) کارون کاسته شد و شوری آب چشمههای بین گدار شاه و گتوند برآب شیرین غلبه یافته و مشکل آغاز گردیده است.و اینکه میگویند گنبدهای نمکی واقع در دریا چه باعث شوری آب دریاچه شده است همه واقعیت نیست زیرا اگر تمام دریاچه هم تخلیه گردد و جریان آب آزاد شود و تمام گنبدهای نمکی از ریشه برچیده ودور ریخته شود باز هم به علت ناکافی بودن اب شیرین بر اثرریختن آب(رودهای گالی شور-رود شور وشور لالی-شور)و چشمههای بسیار شوری که مستقیماً در محلهای مورد اشاره به داخل رود کارون میریزد باز هم آب کارون غیر قابل مصرف خواهد بود . عوامل دیگر آلوده شدن شدید کارون بشرح زیر میباشد:- یک - بعلت برداشتهای گوناگون و نسبتاً زیادی که در حوزه کوهستانی از کارون صورت میگیرد به مقدار چشمگیری از آب کاسته میشود 2- زهکشی های کشت و صنعت ها و سایر تأسیسات کشاورزی و فاضلاب شهرها و دهات مسیر رودخانه از شوشتر تا خرمشهر تماماً وارد کارون میشود 3- سرعت جریان آب در شوشتر به بعد کندمیشود و حرارت تابش خورشید در خوزستان باعث تبخیر شدید آب میگردد و این تبخیر در حدود سه متر عمق در سال تخمین زده میشود پس اگر مسیر شوشتر تا خرمشهر را 200 کیلومتر و عرض رودخانه را 50 متر بگیریم در فرمول زیر 200000 ضربدر 50 ضربدر3مساوی 30٬000٬000 مترمکعب میشود که فقط به علت تبخیر از آب کارون کاسته میشود 4-گفتهاند که مسئولیت طراحی آن برعهده کارشناسان خارجی بوده است قابل انکار نیست اما چراکارشناسان و ناظران داخلی چشم بسته نظرات کارشناسان خارجی را پذیرفته و قابل اجرا اعلام کرده اند که نباید اصولاً چنین میکردند. در این خصوص اضافه مینماید که اگر این سد ایجاد نمیشد باز هم آبی که از مخزن سد گدار لندر آزاد میگردید به علت اینکه از محل پل گدار شاه تاگتوند چشمه های آبی بسیار شور با دبی بسیار زیاد به کار ون بخصوص در فصول کم آبی میریزد باز هم باعث شوری آب میگردید و بنابراین باید برای جلوگیری از همین عارضه نیز راه حلی اندیشه میشد که متأسفانه نشد است. بنا براین پیشنهاد زیر را عرضه مینماید و امیدوار است مورد توجه مسئولان قرار گیرد :- نظر به اینکه مسیر رودخانه بالای دریاچه گتوند کوهستانی و عمق رودخانه زیاد است نمیشود جریان شورا بهایی را که به کارون میریزند جدا یا مسدود کرد و لذا راه حل این است که از زیر سد گدار لندر در مسجد سلیمان تونلی به طول تقریباً هشت کیلومتر تا دره ای که در پایین محل برد نشانده به سوی چم آسیاب وجود دارد حفر کرد و آبرا به دره ای که از ترک دز بموازات راه قدیم مسجد سلیمان از سه راهی لالی به سمت سه راهی مسجد سلیمان به شوشتر و اهواز با شیب دلخواه وجود دارد هدایت نمود و از بالای سد تنظیم آب کارون در شرق شهر شوشتر( بخش بالایی سد قدیمی تنظیم آب گر گر در شوشتر )هدایت کرد تا آب خالص کارون وارد دشت میان رودان شوشتر و شعبه غرب کارون به سوی اهواز گردد. وآب باقیمانده دریاچه سد گتو ند را به تولید برق( و نه کشاورزی )اختصاص داد و زیر آب آن را با احداث کانال در حاشیه غربی کارون به سوی مرداب دشت واقع در شادگان هدایت کرد و در آن مکان به کار تلطیف هوا و تولید نمک گرفت و نیز میتوان با بهرهگیری از تولید برق سد گتوند تأسیسات نسبتاً بزرگ شیرین کننده آب احداث کرد وآب شیرین شده را بر آب طبیعی قابل مصرف کارون افزود و زاید بر آن را به بک برکه نمکی که در آب کنجی ایجاد میشود فرستاد و بدین ترتیب مشکل ایجاد شده را حل کرد

اخطار

باز هم در مورد سد گتوند وشوری آن

این بدیهیست که در فصول بارندگی وخیزش سیلابها وافزایش حریا ن رودخانه های قصلی ورودی سد گتوند افزایش ودرصد شوری ذخیره آن کاهش مییابد اما باید در نظر داشت که جون مع الوصف شوری آب زیاد است ابیاری کشاورزی در خوزستا ن با یک چنین آب نسبتا شوری سبب میشود در بلند مدت نمک خاک افزایش یابد وکل دشت حاصلخیز خوزستان شوره شود واز حیز انتفاع خارح کردد . این توضیح باید یک اخطار تلقی گردد و چاره جویی اساسی شود- و بنده بشرح پشنها دهایی که قبلا توسط همین سایت تابناک عرضه کرده ام راه چاره رفع مشکلر را ارایه نموده ام - پیش از مواجه شدن باخظر باید پیشگیری کرد؟ جعفر ناظم رعایا.